FRIA — Ocena wpływu na prawa podstawowe (Fundamental Rights Impact Assessment)

Czym jest FRIA?

FRIA (Fundamental Rights Impact Assessment) to ocena wpływu systemu AI na prawa podstawowe osób, których ten system dotyczy. Jest wymagana przez Art. 27 EU AI Act dla podmiotów wdrażających (deployers) systemy AI wysokiego ryzyka.

Kiedy FRIA jest wymagana?

FRIA jest obowiązkowa dla:

• Podmiotów prawa publicznego (urzędy, instytucje publiczne) wdrażających systemy AI wysokiego ryzyka
• Podmiotów prywatnych świadczących usługi publiczne, korzystających z systemów AI wysokiego ryzyka
• Operatorów systemów AI do oceny zdolności kredytowej lub ustalania scoringu (z wyjątkiem wykrywania oszustw)
• Operatorów systemów AI do oceny ryzyka i ustalania cen w ubezpieczeniach

Co powinna zawierać FRIA?

1. Opis procesów — w jakich procesach system AI jest wykorzystywany
2. Okres i częstotliwość użycia
3. Kategorie osób i grup dotkniętych działaniem systemu
4. Konkretne ryzyka dla praw podstawowych zidentyfikowanych grup
5. Środki nadzoru ludzkiego (human oversight)
6. Środki zaradcze w przypadku materializacji ryzyk
7. Plan monitorowania i reagowania na incydenty

Jakie prawa podstawowe oceniać?

• Godność człowieka (Art. 1 Karty Praw Podstawowych UE)
• Prawo do prywatności i ochrony danych (Art. 7-8)
• Niedyskryminacja (Art. 21)
• Równość kobiet i mężczyzn (Art. 23)
• Prawa dziecka (Art. 24)
• Prawa osób niepełnosprawnych (Art. 26)
• Prawo do skutecznego środka prawnego (Art. 47)
• Wolność wypowiedzi (Art. 11)

FRIA vs. DPIA (RODO)

FRIA i DPIA (Data Protection Impact Assessment z RODO) to różne dokumenty, ale mogą się uzupełniać:

• DPIA — skupia się na ochronie danych osobowych
• FRIA — obejmuje szersze spektrum praw podstawowych
• W praktyce warto przeprowadzać je równolegle dla systemów AI przetwarzających dane osobowe